Samenwonen of trouwen: wat gebeurt er als je niets regelt

Laatst gecontroleerd: 30 september 2026

† = onder voorbehoud: niet in alle bronnen even hard te bevestigen of afhankelijk van je situatie.

Wat gebeurt er als je niets regelt?

Veel stellen wonen jarenlang samen zonder iets vast te leggen, en dat gaat vaak goed. Het gaat mis als er iets gebeurt: een overlijden, een breuk, een kind of een verbouwing. Dan blijkt dat je in de wet niet als partners wordt behandeld. Deze pagina loopt vier momenten langs waarop dat merkbaar is.

Moment 1: een van jullie overlijdt

Zonder testament is je partner geen erfgenaam. Je bezittingen gaan naar je wettelijke erfgenamen, zoals je kinderen, ouders of broers en zussen. Je partner heeft dan geen wettelijk recht op je bezittingen, ook niet als jullie jarenlang samen een huishouden hadden.

Ook belastingtechnisch is het scherp. Wordt je partner als derde gezien, dan is de vrijstelling voor de erfbelasting in 2026 slechts € 2.769, tegenover € 828.035 voor partners.^† Als partner tellen samenwonenden voor de erfbelasting met een notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgverplichting, als jullie op hetzelfde adres in de BRP staan ingeschreven, in beide gevallen minstens zes maanden voor het overlijden. Zonder contract kan dat ook na minstens vijf jaar op hetzelfde adres. Controleer de voorwaarden op de pagina Partners voor de erfbelasting van de Belastingdienst.^† Met een testament regel je de erfenis, met het contract de partnerstatus.

Moment 2: jullie gaan uit elkaar

Er is geen wettelijke regeling voor wat van wie is. Als jullie een woning samen hebben, bepaalt de eigendomsakte veel. Was er een verbouwing, dan wordt het lastig om te bewijzen wie wat heeft betaald. Er is ook geen recht op partneralimentatie voor wie minder kan verdienen.^†

Bij samenwonen wordt ouderdomspensioen niet verdeeld. Dat gebeurt alleen bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap, of als jullie zelf iets afspreken; de pensioenuitvoerder hoeft daar niet aan mee te werken. Is je ex-partner aangemeld, dan kan die wel recht houden op bijzonder partnerpensioen bij jouw overlijden. Meld je ex af als je dat niet wilt.^†

Moment 3: jullie krijgen een kind

De moeder heeft direct het gezag. De vader of duomoeder is niet automatisch ouder en moet het kind erkennen bij de gemeente, dit kan al vóór de geboorte. Sinds 1 januari 2023 leidt erkenning automatisch tot gezamenlijk gezag, tenzij een uitzondering geldt, bijvoorbeeld als de moeder niet instemt.^† Was het kind al vóór 2023 erkend, dan moet het gezamenlijk gezag nog steeds samen worden aangevraagd bij de rechtbank.

Het is een klein papier, maar het maakt in de praktijk veel uit: bij paspoorten, reizen, school en medische beslissingen.

Moment 4: jullie kopen een huis

Ook een samenlevingscontract geeft samenwonenden niet de bescherming die getrouwde stellen hebben bij de gezinswoning. Als alleen jij eigenaar bent, kun je het huis verkopen zonder toestemming van je partner.^† Wonen jullie samen in een huis dat op beide namen staat, dan heb je elkaar wel nodig, maar dan volgt dat uit het eigendom, niet uit de relatie. Leg daarom vast wie welk deel bezit, wie welk deel van de hypotheek draagt en wat er gebeurt als een van jullie uit het huis wil.

Wat regelen samenwonenden meestal?

Een testament voor de partner.
Een samenlevingscontract bij een notaris als je partnerpensioen of fiscaal partnerschap wilt.
Bij kinderen: erkenning door de vader of duomoeder.
Bij een koopwoning: afspraken over eigendom en hypotheek.

Merk je dat dit lijstje al aardig lang wordt? Dan is trouwen of een geregistreerd partnerschap misschien niet alleen romantischer, maar ook praktischer. Zie ook wat een contract precies regelt.

Wat verandert er voor belasting en toeslagen?

Zonder te trouwen kun je toch fiscaal partner of toeslagpartner zijn. Voorbeelden zijn een notarieel samenlevingscontract, samen een kind hebben of samen een woning bezitten waar jullie allebei wonen. Dat kan gevolgen hebben voor je toeslagen. Zoek voor je eigen situatie de regels van de Belastingdienst op.^†

Onder voorbehoud

De voorwaarden voor de partnerstatus bij erfbelasting (contract met wederzijdse zorgverplichting, hetzelfde BRP-adres, termijnen) zijn hier samengevat. Check de Belastingdienst-pagina Partners voor de erfbelasting of vraag een notaris.
Automatisch gezamenlijk gezag na erkenning kent uitzonderingen, bijvoorbeeld als de moeder niet instemt of bij vervangende toestemming van de rechter. Die uitzonderingen zijn deels uit uitleg van andere partijen gehaald. Vraag het na bij de gemeente of een notaris.
De toestemmingsregel voor de gezinswoning (art. 1:88 BW, voor geregistreerd partners via art. 1:80b BW) is samengevat en niet rechtstreeks van wetten.overheid.nl gelezen. De reikwijdte hangt af van jullie situatie.
Of en hoe lang partneralimentatie geldt, hangt van jullie situatie af. De wet kent uitzonderingen.
Pensioenregelingen verschillen per pensioenuitvoerder. Bij trouwen gaat de melding meestal via de BRP, bij samenwonen meld je je partner zelf aan. Vraag het na bij de uitvoerder of via mijnpensioenoverzicht.nl.
Fiscaal partnerschap en toeslagpartnerschap hangen af van de voorwaarden in jullie situatie. Check de Belastingdienst.
Bedragen gelden voor 2026 en veranderen meestal jaarlijks. Check de Belastingdienst.

Doe de keuzehulp: twee vragen, twee klikken

Naar de keuzehulp

Veelgestelde vragen

Wat gebeurt er als je samenwoont en niets regelt?

Je partner is dan wettelijk gezien geen erfgenaam, heeft geen recht op partneralimentatie^† en valt niet automatisch onder je partnerpensioen.^† Voor kinderen moet de vader of duomoeder het kind erkennen. Wat je wilt beschermen, moet je zelf vastleggen.

Wanneer geldt samenwonen voor de Belastingdienst als partnerschap?

Bijvoorbeeld als jullie op hetzelfde adres wonen en een notarieel samenlevingscontract hebben, samen een kind hebben, samen een woning bezitten of je je partner hebt aangemeld voor partnerpensioen. De precieze voorwaarden staan op de website van de Belastingdienst.^†

Kan mijn partner mij verplichten het huis te verlaten of te verkopen?

Dat hangt af van wie eigenaar is. Samenwonenden hebben geen wettelijke toestemmingsregel voor de gezinswoning. Als jullie samen eigenaar zijn, hebben jullie elkaar nodig voor een verkoop. Is maar één van jullie eigenaar, dan kan die persoon de woning verkopen.^†

Algemene informatie, geen juridisch advies. Laat je situatie controleren door een notaris.

Klopt er iets niet? Mail vdm@vdmmarketing.nl.